معين الدين محمد زمچى اسفزارى

136

روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )

و آب و هواى آن زمين را لطافت و قوتى است كه مگر طبايع سليمه كيفيت آن را بوجدان خود ادراك كنند و الا زبان بيان بنان از شرح آن قاصر است « 1 » [ و در اكثر اوقات زمستان و تابستان در آنموضع ابر و باران مىباشد ] . و طول و عرض اين ناحيت قريب بچهل فرسنگ درسى فرسنگست و سه سر كار دارد : يكى لنگر قطب الاقطاب امير غياث است « 2 » قدس سره : كه در زمان حضرت خاقان مغفور امير تيمور گورگان نور اللّه مرقده با وضح البرهان احداث يافته و حالا قصبه‌ايست در غايت معمورى بارسته بازارى آراسته با دو چهارسو و سيصد باب دكاكين معمور دارد و عمارات و باغات و ميوه‌هاى لطيف . از جمله خربزه باباشيخى كه « 3 » در آن زمين حاصل مىشود كم جاى باشد « 4 » [ « 5 » دوباره بتركست دوّم - كذا ؟ - از جهت نازكى و و شرنى و خربزه آنجا بتحفه و تبرّك باكابر هرات و مضافات ميفرستند و فى الواقع شيرين تحفهءايست و هرسال مبلغ پنجاه هزار دينار كپكى « 6 » حاصل بازار آنست و اجناس ديگر على هذا القياس كه اين مجموع برواتب و موايد مزار فايض الانوار و خدمت صادر و وارد و از آنجا ( كذا ) مصروف ميگردد ] و آن منزل مبارك را

--> ( 1 ) - عبارت : [ و در اكثر اوقات زمستان . . . در آنموضع ابر و باران مىباشد ] تماما از زيادات نسخهء مج است و در مك ندارد . ( 2 ) - مج : غياث است قدس سره . مك : غياث قدس سره . ( 3 ) - مج : شيخى در آن . مك : شيخى كه در آن . ( 4 ) - مج : كم جاى باشد . ( 5 ) - عبارت : [ دوباره بتركست دوم از جهت نازكى و شرنى . . . و از آنجا مصروف ميگردد ] تماما از زيادات نسخهء مج است و در نسخه‌هاى مك . و مدوس ندارد . و جمله : « دوباره بتركست دوم از جهت » به كلى مخدوش است و چون اين عبارت از زيادات نسخهء مج است و نسخه‌هاى ديگر فاقد آن ميباشند لذا تصحيح آن ميسر نگرديد . و همچنين كلمه : « و از » در جمله « و از آنجا مصروف » نيز بىجا به نظر ميرسد ؟ ( 6 ) - كپكى : در آثار معاصر اسفزارى از « دينار كپكى » ، « تومان كپكى » ، « زر كپكى » بسيار ياد شده . حافظ ابرو در ذيل ظفرنامه شامى ميگويد . « تيمور در سال 801 مسجد جامعى در سمرقند بنياد كرد كه يكهزار و پانصد تومان رايج كپكى كه نه هزار تومان عراقى باشد بر آن صرف كرد » اما در جائى وجه تسميه آن را نيافتم ميگويند زريست كه كپك خان سكه زد . ( تاريخ مبارك غازانى ) .